Wenen (circa 2.000.000 inw) is de hoofdstad van Oostenrijk en vormt sinds 1922 een eigen deelstaat. De stad ligt in het oosten van het land aan de Donau.

In 15 v.Chr. stichtten de Romeinen aan de rivier de Wien een militaire post tegen de Germanen, genaamd Vindobona. Al vlug kreeg de stad stadsrechten, werd de hoofdstad en zelfs keizersstad.

In 1529 werd Wenen voor de eerste maal vergeefs belegerd door de Turken, in 1683 volgde een 2de. Gedurende de oorlogen met buurland Frankrijk werd Wenen twee keer door Napoleon ingenomen, in 1805 en 1809. Gedurende WOI werd Wenen weliswaar niet direct bedreigd, maar de economische blokkade van de Centralen leidde tot een gebrek aan vooral voedingsmiddelen en kleding. Het einde van WOI was ook het einde van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. In 1921 werd Wenen van het omringende Neder-Oostenrijk afgescheiden, en werd een aparte bondsstaat.

De ‘Anschluss’ in maart 1938 veroorzaakte een massale uittocht uit Wenen, met als neveneffect dat het rijke ideeënleven van de stad zich over de wereld verspreidde. De achterblijvers kregen te maken met nazistische repressie, een stroming die ook voorheen al sterk geworteld was in de stad. In de Kristallnacht, op 9 november 1938, werden de synagogen en ook sociale centra in het Joodse leven, verwoest.

Politiek

Na de bevrijding van Wenen werden in november 1945 vrije verkiezingen gehouden, maar de Sovjet-Unie zou nog tot 1955 verschillende pogingen ondernemen om door een "arbeidersopstand" een socialistische dictatuur te vestigen. Die opstanden begonnen steevast met protesten en rellen bij de kanselarij in Wenen, maar botsten op een gebrek aan steun van de reguliere socialistische vakbonden.

Hoewel op landelijk niveau de socialistische SPÖ en de christendemocratische ÖVP traditioneel vergelijkbare aantallen stemmen halen, is het de SPÖ die gedurende het grootste deel van de periode na 1955 de absolute meerderheid had in het Weense stadsbestuur. Een uitzondering waren de gloriedagen van de rechtse FPÖ tussen 1996 en 2001; toen waren de socialisten nog steeds de grootste partij in Wenen, maar zonder absolute meerderheid.

Vervoer

Wenen beschikt over een uitgebreid ov-netwerk. De lokale overheden zetten in op ov-gebruik en hebben daarom in 2012 de prijs van een jaarticket verlaagd naar €365 (€1 per dag). De stad kent het vierde meest gebruikte metrosysteem van Europa en een uitgebreid tramnetwerk met dat in 2023 met een lengte van 176,9 km op de zevende plaats komt wereldwijd. Aansluitend daarop kent de stad een uitgebreid bus- en S-Bahn-netwerk.

De luchthaven Schwechat ligt buiten de stad, maar is via treinverbindingen aangesloten op de rest van het openbaar vervoer. Enkele intercity's kennen het luchthavenstation als begin- en eindpunt.

ouwen, zowel musea als kerken en dies meer, neemt Wenen een heel belangrijke plaats in Europa in. Op ieder plein, op iedere straathoek staat er wel een prachtig gebouw, meestal met witte bouwstenen.

Muziek

Wenen is van oudsher een centrum van klassieke muziek en opera. De Wiener Philharmoniker zijn wereldwijd bekend omwille van het jaarlijkse Nieuwjaarsconcert, door miljoenen kijkers gevolgd. Het orkest werd in oktober 2006 door kenners verkozen tot "beste orkest van Europa".

Beroemde componisten die in Wenen gewoond en gewerkt hebben zijn onder meer Cristoph Bluck, Wolfgang Amadeurs Pozart, Joseph Hayden, Ludwig von Beethoven, Johann Strauss sr. en jr., Franz Shubert, Johannes Brahms, Gustav Mahler, enz.

De Wiener Sangerknaben, een jongenskoor gesticht in 1498 door Maximiliaan I, zingt werken van Mozart, Schubert en Haydn in de zondagsmissen van de Burgkapelle.

Theater

In geen enkele andere stad vinden we meer theaters, verspreid in de stad. Een overzicht: Burgtheater, Akademietheater, Theater in der Jozefstadt, Volkstheater, Carltheater, Raimundtheater en andere Ronachertheaters.

Opera

Gezien het grote aantal componisten die in de stad woonden en werkten, is het niet te verbazen dat de Opera een belangrijke plaats inneemt in Wenen. De belangrijkste en tevens meest bekende zijn: de Weense Staatsopera

Historisme

Heel wat gebouwen, voornamelijk gelegen aan de Ringstrasse (aangelegd tussen 1857 en 1865), werden opgetrokken in een historiserende stijl. De Weense Staatsopera (1861-1869), de Votiefkerk (1856-1879), de Neue Burg (1881-1913), het hoofdgebouw van de Universiteit, het Stadhuis (1872-1883), het Parlemanetsgebouw (1874-1884), het Kunsthistorisch (1871-1881) en Naturhistrisches Museum (1889), de Wiener Musikverein (1870), het MAK- Museum voor Toegepaste Kunst (1863), de Alte Börse (1870-1877) en de Rossauer Kaserne (1865-1869) dateren allemaal uit de (2de helft) van de19de eeuw.

Kerken: een overzicht

• • Stephansdom, gebouwd 12de eeuw, kardinaalszetel-
• • Minorietenkerk, 12de 13de eeuw, opgetrokken in Frans-gotische stijl
• • Sint-Ruprechtskerk, romaans-gotisch, 11de eeuw
• • Sint-Michaëlkerk, 13de -18de eeuw
• • Dominicanenkerk, 1237, laatste herbouwing 1631-1634
• • Augustijnenkerk, gotisch-barok, 1339
• • Kerk am Hof, gotische hallenkerk, 1386-1403
• • Schottenkerk, gesticht in de 14de eeuw
• • Maria am Gestade, gotisch, midden 14de eeuw
• • Franciscanenkerk, renaissance-barok, 1607
• • Sint-Annakerk, barok, 1629-1634
• • Rochuskerk, barok, 1687-1721
• • Kerk van de betrouwbare Maagd Maria, barok, 1698 (Josefstadt) (piaristenkerk)
• • Jezuïetenkerk, barok, 1703-1705 (Landstraße)
• • ß ß Karlskirche, barok, 1737
• • Sint-Petruskerk, barok, 18de eeuw
• • Votiefkerk, neogotisch, 1856-1879 (Simmering)
• • kathedraal van de Heilige Nicolaas, 1893-1899 (russisch-orthodox)
• • parochiekerk van Breitenfeld, historisme, 1894-1898 (Josefstadt)
• • Antoniuskerk, historisme, 1896-1902
• • Franciscus van Assisikerk, 1898-1910
• • Kirche am Steinhof, jugendstil, 1904-1907, ontwerp van Otto Wagner (Penzing)
• • Karel Borromeuskerk, jugendstil, 1908-1911
• • Wotrubakerk, 1974-1976, ontwerp van Fritz Wotruba
• • Koptische kerk van de heilige Maagd van Zeitoun, 1998-2004 (Donaustadt)

Paleizen

Spreken over Weense paleizen is in de eerste plaats spreken over Schloss Schönbrunn. Het Schloss is het zomerpaleis van de Oostenrijkse keizers dat de intentie had het Kasteel van Versailles naar de kroon te steken. Hoewel het kleiner is dan de Franse tegenhanger blijft het groot en indrukwekkend.

Andere paleizen zijn:

• • Slot Belvedere
• • Paleis Mollard-Clary
• • Palais Equitable
• • Paleis Auersperg
• • Hofburg

Overige bezienswaardigheden

Buiten de monumentale paleizen en kerken biedt Wenen meer toeristische attracties.

• • Zo is er het Prater, van oudsher een keizerlijk jachtgebied, dat bestaat uit drie delen. Het Wurstelprater is een kermis met diverse attracties waaronder het voor publiek toegankelijke reuzenrad uit 1897. Het rad werd gebouwd door de Brit Walter Basset, is 67 meter hoog en draait met 75 centimeter per seconde. Het reuzenrad weegt 410 ton. In 1945 verloor het rad bij een brand na een bombardement van het Sovjetleger de helft van zijn gondels. Het ronddraaiende rad stopt met tussenpozen, om mensen te laten instappen in de gondels, zodat men de tijd krijgt om een zicht boven Wenen te krijgen.
• • Het Haus des Meeres (Huis van de Zee) is een groot aquarium, dat gevestigd is in een van de zes betonnen luchtafweerbunkers uit WO II. Deze zogenaamde Flakturme bevinden zich op drie plaatsen in de stad. De twee torens in de wijken Neubau en Mariahilf zijn vanuit de binnenstad op vele punten zichtbaar.
• • De Pestsaule staat aan de Graben, een chique winkelstraat die loopt naar de Stephansdom. Het monument werd opgericht nadat in de 16de eeuw de pest in Wenen uitbrak en 16.000 slachtoffers eiste. Doordat er zoveel mensen in korte tijd stierven, konden zij niet allemaal afzonderlijk begraven worden. Daarom werden ze in de catacomben, onder de Stephansdom, in ingemetselde zalen begraven. Men kan door een uitgekapt gat in de muur de bergen schedels en botten zien liggen.
• • De Spaanse Rijschool met zijn Lipizzaners geniet wereldwijde bekendheid. De voorstellingen zijn vaak ruim van tevoren uitverkocht.
• • Met een Fiaker kan men rondritten maken door het historische centrum.
• • Als enige grote stad in de wereld groeien de wijnranken tot in de stad. De Weense wijken Grinzing en Nußdorf produceren goede wijnen van Zweigelt en Grüner Veltliner, twee typische Oostenrijkse druivensoorten. In een Heurige kan men wijn en spijs proeven in het restaurant van de wijnboer.
• • Tiergarten Schönbrunn werd opgericht in 1752 en geldt als de oudste dierentuin ter wereld.
• • De Kapuzinergruft of "Kaisergruft" is de algemene begraafplaats van de Habsburgers sinds de 17de eeuw. Alle keizers en keizerinnen, prinsen, prinsessen, alsook aartshertogelijke families en hun kinderen liggen hier begraven naargelang hun overlijdensperiode. Zo zijn er de graven van Maria Theresia en haar echtgenoot Frans Stefan, keizer Frans Josef I, enz.
• • Hoewel de stad vernoemd is naar de rivier Wien, is de ligging An der Schönen blauen Donau veel bekender. Er lopen drie vertakkingen van deze rivier door de stad Wenen: de oude Donau, de nieuwe Donau en het Donaukanaal.
• • Weens stadspark een groot park in het centrum van de stad.

Bevolking

In 1910 woonden er 2.083.630 Weners in Wenen, waarmee het, op Parijs en Londen na, de grootste stad in Europa was. Wenen was toen al een multiculturele stad, met grote aantallen Tsjechische, Hongaarse en Joodse inwoners. Na WO I daalde de bevolking met ongeveer 200.000 mensen; veel ambtenaren en werknemers wier moedertaal niet Duits was, zoals Tsjechen en Hongaren, keerden terug naar hun land van herkomst. Tijdens het interbellum groeide het inwonersaantal langzaam weer, maar WO II zorgde voor een abrupt einde aan de positieve bevolkingsgroei. Zo sloegen ongeveer 130.000 Weense Joden op de vlucht en de overige 65.000 Weense Joden werden naar concentratiekampen gedeporteerd, waardoor de Joodse bevolking van de stad bijna compleet verdween. In 1987 bereikte het inwonersaantal van Wenen het laagste niveau sinds 1890: er woonden toen 1.484.885 personen in de stad. Sindsdien is de bevolking weer gegroeid tot het huidige aantal van circa 2.000.000.

Culinair

De Weense keuken is een mengelmoes van verschillende culturen, zoals de stad Wenen dit zelf ook was als hoofdstad van het Oostenrijkse keizerrijk. Invloeden van Bohemen, Hongarije, Slowakije, Italië en de Balkanlanden zijn duidelijk te merken.

Enkele van de beroemdste gerechten:

• • Apfelstrudel
• • Bauernschmaus, schotel met worstjes, hamsoorten, spek en een aardappelgerecht (bijvoorbeeld Knödeln)
• • Fiaker-Gulasch, goulash met Knödeln
• • Germknödel, gestoomde tarwedeegknoedel gevuld met Powidl (pruimencompote) en overgoten met boter of vanillesaus en bestrooid met suiker en maanzaad
• • Gugelhupf, een soort tulband
• • Kaiserschmarren gerezen en in stukken gesneden pannenkoek met rozijnen, geserveerd met poedersuiker, pruimencompote (Powidl), appelmoes of vossebessen
• • Mohr im Hemd, chocoladecake in de vorm van een kleine tulband met hete chocoladesaus en slagroom
• • Sachertorte, chocoladetaart, gevuld met abrikozen en een dikke laag chocoladeglazuur van het beroemde Hotel Sacher
• • Wiener Schnitzel, gepaneerd mager platgeslagen kalfsvlees snel gebakken in reuzel of olie.

Koffiecultuur

Daarnaast kent Wenen een lange en diepgaande koffietraditie. De stad kent 564 Kaffeehäuser, waar men een keur aan koffiesoorten en gebak serveert. Het bestellen van een kop koffie in Wenen is een vak apart. Iedere inwoner heeft zijn eigen favoriete combinatie, waarvan de meeste met warme melk zijn. Om deze reden worden koffiebonen in Oostenrijk anders gebrand dan in Nederland of België, de zogenaamde Wiener röstung. Een kop koffie wordt traditioneel geserveerd met een glaasje leidingwater, dat ook weer wordt bijgevuld. Een uurtje blijven zitten op één kop koffie met een van de vele kranten die beschikbaar zijn is geen uitzondering.

Enkele beroemde koffiehuizen

• • Café Central, lijkt meer op een paleis dan op een café, ooit ontmoetingsplaats van beroemdheden, Herrengasse 14 Palais Festel
• • Café Dommayer, waar de wals aan zijn triomftocht door de wereld begon, vlak bij Schönbrunn, Dommayergasse 1
• • Café Hawelka, ontmoetingsplaats van kunstenaars (Nobelprijswinnaar Elias Canetti kwam hier ook), Dorotheergasse 6
• • Café Landtmann, ooit stamcafé van Sigmund Freud, vlak bij het Burgtheater, Dr. Karl Lueger Ring 4
• • Hotel Sacher, wellicht het beroemdste hotel ter wereld, inclusief de beroemde taart, Philharmonikerstraße 4
• • Café Sperl, het enige café dat op de monumentenlijst staat vanwege zijn authentieke kaffeehaus-interieur, beroemd om de strudel, Gumpendorfer Straße 11
• • Café Museum, ontworpen door Adolf Loos, Friedrichstraße 6

Weense / Oostenrijkse koffiespecialiteiten

• • Brauner, kleiner / großer: Als een Schwarzer / Mokka, maar met melk
• • Einspänner: Schwarzer / Mokka met veel slagroom, wordt met poedersuiker geserveerd in een glas
• • Fiaker (koffie): Schwarzer / Mokka met rum, in een glas geserveerd
• • Franziskaner: Melange met slagroom in plaats van melkschuim
• • Kaisermelange: Melange met eigeel en cognac
• • Kapuziner: Schwarzer / Mokka met een beetje slagroom, soms ook wat chocolade
• • Konsul: Schwarzer met koud water
• • Maria Theresia: Dubbele Schwarzer / Mokka met sinaasappellikeur in een glas geserveerd
• • Masagran: Koude koffie met ijs en maresquinolikeur
• • Melange: Verlängerter met dezelfde hoeveelheid melk en melkschuim, vergelijkbaar met cappuccino maar vaak sterker
• • Milchkaffee: Warme melk met beperkte hoeveelheid koffie, zie ook Kaffee verkehrt
• • Mokka: Is hetzelfde als een Schwarzer
• • Pharisäer: Großer Brauner met cognac, rum of Irish cream
• • Ristretto: Zeer sterke, geconcentreerde Schwarzer, sterke espresso
• • Schale Gold: Als een Brauner, maar met wat meer melk
• • Schwarzer, kleiner / großer: Sterke zwarte koffie, zoals espresso onder druk bereid, zie ook Mokka
• • Wiener Eiskaffee: Gekoelde koffie met ijs en slagroom

Sport

Naast het Prater bevindt zich een beurscomplex met sportfaciliteiten, waaronder het Ernst Happelstadion, waar in 2008 onder meer wedstrijden voor het EK voetbal 2008 werden gespeeld. Spanje won er de finale. De rest van het terrein is één groot park.

Het Weense Rapid Wien is de meest succesvolle voetbalclub van Oostenrijk met meer dan 30 landstitels. De volksclub speelt haar wedstrijden in het Allianz Stadion. Aartsrivaal FK Austria Wien werd 24 keer kampioen van Oostenrijk en speelt in de Generali Arena.

Wenen was in 1930, 1967, 1977, 1987, 1996 en 2005 gastheer van het WK ijshockey.

In 1998 en 2009 werd het WK shorttrack in Wenen georganiseerd.

In 2010 was Wenen een van de vijf speelsteden tijdens het EK handbal (mannen).

Wenen was kandidaat voor de organisatie van de Olympische Spelen van 1964, maar Tokio kreeg de voorkeur.